Όταν μιλάμε για το «Πέρασμα της Ποταμιάς», έχουμε μπροστά μας ένα ποτάμι που εκβάλλει στον κόλπο της Καλλονής, λίγο μετά από το ποτάμι με τη γέφυρα «Εννιά Καμάρες», και η μεγάλη του γέφυρα βρίσκεται πριν από τον Άγιο Παντελεήμονα, στον δρόμο προς τα Παράκοιλα.Η αρχική λεκάνη που παροχετεύει είναι η μεγάλη πεδιάδα της Ανεμότιας, ο κρατήρας του αρχέγονου ηφαιστείου. Από εκεί και πέρα το βαθύ ρέμα σχίζει πραγματικά τα βουνά, σχηματίζοντας φαράγγια, λόχμες, ανοιχτωσιές, μικρούς κάμπους, μέρη μοναδικής φυσικής ομορφιάς, δυσπρόσιτα, παλιά περάσματα αμέτρητων πολιτισμικών γεγονότων και οικιστικά λείψανα χαμένα στον τόπο και στο χρόνο.
Η ποταμιά από τον Κάστελο και η Ξηροκαστρινή (βέλος)
Κούλες, ληνοί, υδρόμυλοι, στέρνες και κρήνες, μαζί με αρχαία εξωκκλήσια που δένουν στις χορταριασμένες τους και σημαδεμένες πέτρες διαχρονικά τον φόβο και την ελπίδα του θείου. Ελιές παντού, ανέκαθεν, αμπέλια που τα μαρτυρούν πια τα σέτια και σιτηρά που τα δείχνουν τα υπέροχα αλώνια.
Αυτό το ποτάμι δέχεται τόνους νερών από ένα πραγματικό δίκτυ παραπόταμων από υψηλά βουνά. Στα Βόρεια ο Έλαφος και ο Αγριόσυκος και κύκλω ο Κουρατσώνας επάνω από την Ανεμότια. 
Από τα δυτικά και τα νότια η Καλή Λαγκάδα μαζεύει τα νερά από τον Άι-Λια, το πευκόφυτο υψηλό βουνό (800 μ.) που συνεχίζεται προς τα νότια με την κορύφωση του Κάστελου και της Ίσσας, επιβλητικών βράχων (604 και 662 μ.) που με την μοναδική «Ξηροκαστρινή» κλείνουν το πέρασμα στην έξοδό του στον κόρφο. Αυτό το πέρασμα, με τα χιλιάδες παρακλάδια του και τις κρυφές ομορφιές του, θα εξερευνήσουμε στις επόμενες διαδρομές.
Του Μάκη Αξιώτη (από το empros.net.gr)
Οι μετρήσεις έγιναν σε τριάντα περιοχές – σταθμούς για κάθε μια από τις περιοχές. Σε κάθε σταθμό μετρήθηκαν οι βαλανιδιές σε έκταση 1.000 μ2. Για το σκοπό αυτό σε κάθε στάση πραγματοποιήθηκαν δέκα (10) μετρήσεις που κάθε μέτρηση περιελάμβανε έκταση 100 μ2 (Jha and Singh 1990). Σε κάθε επιφάνεια μετρήθηκε ο αριθμός φυτών βαλανιδιάς που περιέχονταν στις εξής τρεις κλάσεις ύψους: 1η: μέχρι 20 εκ. (νεαρά αρτίφυτα), 2η: από 20 έως 150 εκ. (μικρά δενδρύλλια) και 3η: υψηλότερα από 150 εκ. (δένδρα) Οι δειγματοληψίες έγιναν το καλοκαίρι του έτους 2007. Για τη στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκε το στατιστικό πακέτο SPSS 12.
Στη Βατούσα η πυκνότητα των ώριμων δένδρων (3η Κλάση) είναι μεγαλύτερη κατά μέσο όρο (29,07 δένδρα/στρ.) από την πυκνότητα που εμφανίζεται στην Ανεμώτια (24,93 δένδρα/στρ.). Στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ της πυκνότητας των δένδρων των δύο περιοχών εμφανίζεται μόνο στη 2η Κλάση. Από τα στατιστικά δεδομένα και το θηκόγραμμα παρατηρούμε ότι:
Συμπερασματικά η αναγέννηση φαίνεται να ευνοείται στην Ανεμώτια παρόλη την πίεση βοσκής, ίσως γιατί η χαμηλή πυκνότητα των ώριμων δένδρων και η μειωμένη ανταγωνιστικότητα που ασκούν τα ποώδη είδη λόγω βόσκησης, ευνοούν την ανάπτυξη των αρτιφύτρων της βαλανιδιάς. Σημειώνεται βέβαια ότι η διαφορά αυτή δεν είναι στατιστικά σημαντική. Την ισχυρότερη πίεση από τη βόσκηση δέχονται τα δενδρύλια της 2ης Κλάσης που παρόλο που είναι σε μεγαλύτερους αριθμούς ως αρτίφυτα (1η Κλάση) μειώνονται σε στατιστικά σημαντικό επίπεδο. Για τον ίδιο λόγο παρατηρείται διαφοροποίηση μεταξύ των κλάσεων των ηλικιών μόνο στην περιοχή της Ανεμώτιας. Η μεγαλύτερη ετερογένεια που παρουσιάζεται στη Βατούσα έμμεσα δηλώνει τη μικρότερη διαταραχή του δάσους της βαλανιδιάς στην περιοχή αυτή. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης φαίνεται ότι η βόσκηση επηρεάζει αρνητικά τα μέσης ηλικίας δενδρύλλια. Απαιτούνται βέβαια περισσότερες μελέτες που θα αποσαφηνίσουν ποιος είναι ο πιο κρίσιμος παράγοντας στην αναγέννηση της βαλανιδιάς, η μείωση του ανταγωνισμού του υπορόφου ή η ένταση του φωτός που φτάνει στο έδαφος. Φαίνεται ότι η ορθολογική προγραμματισμένη βόσκηση θα μπορούσε να ενσωματωθεί σε δασοπονικές διαχειριστικές πρακτικές.
