Οι πετράδες της Λέσβου. Κοινωνικά δίκτυα, τεχνικές και τοπική ιστορία (1850-1950). Ανεμότια και Σκαλοχώρι.

Χρήστος Ν. Χατζηλίας, Οι πετράδες της Λέσβου. Κοινωνικά δίκτυα, τεχνικές και τοπική ιστορία (1850-1950), Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, Αθήνα 2020, σ. 256. ISBN 978-960-244-212-8

Το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ) παρουσιάζει τη νέα έκδοση με τίτλο Οι πετράδες της Λέσβου. Κοινωνικά δίκτυα, τεχνικές και τοπική ιστορία (1850-1950), του φιλόλογου, δρος Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Χρήστου Ν. Χατζηλία.

Η νέα έκδοση του ΠΙΟΠ εμπλουτίζει τις βιβλιογραφικές συμβολές του Ιδρύματος στο πεδίο των παραδοσιακών τεχνικών και του υλικού πολιτισμού. Το έργο επικεντρώνεται στα δίκτυα των μαστόρων-πετράδων της Λέσβου, στα οικοδομικά τους έργα (δημόσια κτήρια και ιδιωτικές οικίες), στην ανάδειξη της τοπικής μικροϊστορίας, καθώς και στα ευρύτερα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα του ανατολικού Αιγαίου.

Ο Χρήστος Ν. Χατζηλίας ολοκλήρωσε το έργο του έπειτα από πολυετή αρχειακή έρευνα και μελέτη βιβλιογραφικών πηγών, σε συνδυασμό με επιτόπια έρευνα σε  λιθόχτιστες κατασκευές της Λέσβου. Επιπλέον, ο συγγραφέας βασίστηκε στις προφορικές μαρτυρίες των παλιών πετράδων και σε πληροφορίες από συνεντεύξεις τους, ώστε να αποτυπώσει με ενάργεια το ευρύ δίκτυο εργασιών και τη «διαδρομή» της πέτρας, τη διαμόρφωση των οικογενειακών εργαστηρίων, την κινητικότητα των πετράδων εντός και εκτός Λέσβου, τον κατάλογο των πιο αντιπροσωπευτικών έργων, τις κοινωνικές και οικονομικές παραμέτρους της λιθοξοϊκής εργασίας. Ως μελέτες περίπτωσης ερευνώνται και αναλύονται τα χωριά Σκαλοχώρι και Ανεμότια, στη βορειοδυτική Λέσβο, απ’ όπου κατάγονταν σημαντικές οικογένειες πετράδων. 

Το πλούσιο φωτογραφικό υλικό της έκδοσης, που υποστηρίζει εικονογραφικά τη μελέτη, αποτυπώνει το δομημένο περιβάλλον και την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία της Λέσβου, στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου και των κατοίκων της.

Πότε απελευθερώθηκε η ΑΝΕΜΩΤΙΑ ;

Ανεμώτια 24-12-1912: Ήρθε η Ελλάδα στο νησί! *

Σε συνέχεια του προηγουμένου κειμένου που αφορούσε το βιβλίο για τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της Λέσβου που εξέδωσε τον περασμένο μήνα ο Σύλλογος της Σκαμιάς «Παναγιά η Γοργόνα» με τίτλο την εύστοχη διατύπωση του Στρατή Μυριβήλη: «Ήλθε η Ελλάδα στο νησί», και εν όψει της προγραμματισμένης εκδήλωσης για την επόμενη Κυριακή 7 Απριλίου 2013 στις 11:30 το πρωί στο Συνεδριακό - Πολιτιστικό Κέντρο του Νέου Δημαρχιακού Μεγάρου Περιστερίου Αθηνών, δίπλα στο νέο σταθμό του μετρό «Περιστέρι», παραθέτω ημερομηνίες και μερικά στοιχεία για την απελευθέρωση, αρχίζοντας από εκείνην της πρωτεύουσας Μυτιλήνης στις 8 Νοεμβρίου μέχρι τις 24 Δεκεμβρίου 1912, οπότε ελευθερώθηκε τελευταίο το πλέον ξεχασμένο χωριό, της και τότε εγκαταλειμμένης κεντρο-βορειο-δυτικής Λέσβου, η Ανεμώτια!

* Μυτιλήνη, 8 Νοεμβρίου: Απελευθερώνεται από τον υποναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη με 13 πλοία του Ελληνικού Στόλου.

* Πλωμάρι, 8 Νοεμβρίου: Ο Πλωμαρίτης οπλαρχηγός Εμμανουήλ Σιταράς και οι αντάρτες του, αφοπλίζουν τους 8 Τούρκους χωροφύλακες. («Λαϊκός Αγών» 13-11-1912)

 

* Αγιάσος, 10 Νοεμβρίου: Με την παρουσία 22 Πλωμαριτών ανταρτών του Σιταρά, αφοπλίζονται από Αγιασώτες οι Τούρκοι χωροφύλακες. (ό.π.)

* Λάμπου Μύλοι, 11 Νοεμβρίου: Ο Σιταράς κυριαρχεί στην κεντρική χερσόνησο μετά από μάχες στους Λάμπου Μύλους, όπου έπεσαν 20 Τούρκοι Βαζιβουζούκοι. (ό.π.)

* Πολιχνίτος, 12 Νοεμβρίου: Καταλύονται οι Τουρκικές αρχές και συγκροτείται πολιτοφυλακή 300 ανδρών. («Χαραυγή» 15-30, 11ου 1912 σ. 119)

* Γέρα, 15 Νοεμβρίου: Ο Δήμαρχος Ε. Βάρκας υψώνει την Ελληνική σημαία. (ό.π.)

* Θερμή, 20 Νοεμβρίου: Κατάληψη από το οπλιταγωγό «Μυκάλη». (ό. π.)

* Αγία Παρασκευή - Καλλονή, 4 Δεκεμβρίου: Απελευθερώνονται από τον επελαύνοντα προς Κλαπάδο Ελληνικό Στρατό. («Χαραυγή» 15-31, 12ου 1912, σ. 141)

* Κλαπάδος, 8 Δεκεμβρίου: Μετά τριήμερη μάχη παραδίδεται ο Τούρκικος Στρατός στις Ελληνικές δυνάμεις του αντισυνταγματάρχη Απολλόδωρου Συρμακέζη.

 

* Πέτρα, 8 Δεκεμβρίου: Απελευθέρωση από τα πλοία «Εσπερία», «Θράκη» και «Αθήναι». («Λαϊκός Αγών» 11-11-1912)

* Σκαλοχώρι, 9 Δεκεμβρίου: Απελευθέρωση από 10 προσκόπους αντάρτες του Πλωμαρίτη οπλαρχηγού Δημήτρη Στεφάνου. (Ανέστης Θεοδοσίου, «Κώδηξ Σκαλοχωρίου», σ. 49)

 

* Μανταμάδος, 12 Δεκεμβρίου: Ανέλαβαν διοίκηση ο ενωμοτάρχης Σωκράτης Kαπόλας και ο χωροφύλακας Γεώργιος Τζωρτζάτος. (Γιώργος Λ. Παρασκευαΐδης, «Μανταμάδος Λέσβου» σ. 213)

 

* Σκαμιά, 13 Δεκεμβρίου: Άφιξη στρατιωτικού αγήματος, «προσφώνησις ενθουσιωδεστάτη υπό του σχολάρχου κ. Σπ. Αναγνώστου». («Χαραυγή» 15-31, 12ου 1912, σ. 144)

 

* Μόλυβος, 16 Δεκεμβρίου: Το ατμόπλοιο «Αντζουλέττα» με τον πλωτάρχη Νικόλαο Ιγγλέση ερχόμενο από Μυτιλήνη αποβίβασε τον λοχαγό Σαραντόπουλο με 100 πεζοναύτες. (ό.π.)

* Σίγρι - Ερεσός, 17 Δεκεμβρίου: Απελευθερώνονται από την «Αντζουλέττα». (ό.π.)

* Τελώνια, 18 Δεκεμβρίου: Εγκατάσταση αγήματος από τον Ιγγλέση. (ό.π.)

* Μεσότοπος, 18 Δεκεμβρίου: Φθάνουν από την «Αντζουλέττα» 36 πεζοναύτες με επικεφαλής ένα λοχία. (Πάνος Κοντέλλης, «ο κόσμος ο μικρός» σ. 168)

* Άγρα, 19 Δεκεμβρίου: Άφιξις λοχία Γ. Μελετόπουλου με 30 πεζοναύτες από την «Αντζουλέττα». («Λαϊκός Αγών» 30-12-1912)

 

* Βατούσα - Φτερούντα - Χίδηρα - Ρέμα, 19 Δεκεμβρίου: Απελευθερώνονται από τον Ιγγλέση και 40 πεζοναύτες. («Σάλπιγξ» 15-12-1912, σ. 2)

* Ανεμώτια, 24 Δεκεμβρίου, 46 ημέρες από την απελευθέρωση της Μυτιλήνης και 16 από τη μάχη του Κλαπάδου: «Την παρελθούσαν Δευτέραν 24 λήγοντος απόσπασμα εκ 17 ανδρών του πεζικού υπό ένα λοχίαν επεσκέφθη και το ημέτερον χωρίον...» («Λαϊκός Αγών» 29-12-1912, σ. 2)

Για τον ενάμιση μήνα, από την απελευθέρωση της πρωτεύουσας μέχρι εκείνην της Ανεμώτιας, που ο λαός σοφά ονόμασε «Φόβια» παραθέτω τον αριθμό, που μέχρι σήμερα κατέγραψα, των 202 αόπλων ή ενόπλων πολιτών (64 Ελλήνων και 138 Τούρκων) πεσόντων σε όλη τη Λέσβο, οι οποίοι προστιθέμενοι στους 219 πεσόντες στρατιωτικούς της μάχης Κλαπάδου (19 Έλληνες και 200 Τούρκους) ανεβάζουν τον συνολικό αριθμό πεσόντων της απελευθέρωσης Λέσβου στους 421 (83 Έλληνες και 338 Τούρκους).

 

Συμφωνώντας με τις από το 1912 διαπιστώσεις του Σχολάρχη της Αγίας Παρασκευής Παναγιώτη Μακρή, του Πλωμαρίτη εμπόρου Θρασύβουλου Μελανδινού και του Μυτιληνιού ιστορικού Φώτη Δήμου (από το 1935), τονίζω ότι εάν ο υποπλοίαρχος Κωνσταντίνος Μελάς και ο ταγματάρχης Αλέξανδρος Μανουσάκης, που αποβιβάστηκαν στη Μυτιλήνη με 1.600 άνδρες αντί να διαφωνούν μεταξύ τους για το ποιος έπρεπε να έχει το γενικό πρόσταγμα προχωρούσαν «εις καταδίωξιν του ασυντάκτως και ατάκτως και με τελείως χαμένον το ηθικόν τους και κακήν κακώς αποχωρούντος Τουρκικού στρατού (σ. σ. των 400 ανδρών), θα έληγεν έκτοτε εκείνη η κατάστασις κατά την οποίαν επί μήνα και πλέον η ημίσεια σχεδόν Λέσβος ήτο Ελληνική, η δε ετέρα ημίσεια Τουρκική». (Ιατρός Ορέστης Κυπριανός, Δήμαρχος Αχερώνης Καλλονής, μετέπειτα βουλευτής και Αντιπρόεδρος της Γερουσίας, «Ημερολόγιον Λέσβου 1914»).
 

* Αναδημοσίευση από την στήλη του Α. Κυριαζή στην εφημ. "Εμπρός" 30 Μαρτίου 2013

ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ: Η Λέσβος και ο πολιτισμός της πέτρας (1850-1950). Η περίπτωση του Σκαλοχωρίου και της Ανεμότιας

Του ΧΡΗΣΤΟΥ Ν. ΧΑΤΖΗΛΙΑ

Αντικείμενο αυτής της διατριβής είναι η μελέτη της τοπικής αρχιτεκτονικής της Λέσβου και των ανθρώπων των απασχολούμενων σε αυτόν τον κύκλο, από τα μέσα του 19ου, εποχή έναρξης των μεταρρυθμίσεων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ως τα μέσα του 20ού αιώνα, απαρχή των κοινωνικών μετασχηματισμών της μεταπολεμικής περιόδου στην Ελλάδα.

Πιο συγκεκριμένα, στόχος της μελέτης είναι η διερεύνηση των παραγόντων εκείνων, που διαμόρφωσαν την αρχιτεκτονική ταυτότητα με βάση τη λιθοδομή, την οικιστική φυσιογνωμία και τα δίκτυα των δομημένων χώρων του νησιού. Ιδιαίτερα εστιάζει στην επίδραση, που άσκησε η οικονομική ακμή και η αύξηση του πληθυσμού της χριστιανικής κοινότητας της Λέσβου, σε συνδυασμό με τις φυσικές καταστροφές κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, στην ενίσχυση των λιθοκατασκευών και την ισχυροποίηση των συντεχνιών των πετράδων, με ιδιαίτερη έμφαση στη μελέτη των κομβικών τεχνιτών, των δικτύων των «ανθρώπων της πέτρας» και των κτισμάτων δύο χωριών, του Σκαλοχωρίου και της Ανεμότιας, ως αντιπροσωπευτικών όλου του νησιού κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο (1850-1912) και τη μετέπειτα συμπόρευση με το ελληνικό κράτος (1913-1950).

Προβάλλεται έτσι η ανάδειξη των λιθόχτιστων κατασκευών, ο πολιτισμός της πέτρας, ως μνημείων πολιτισμικής κληρονομιάς.

Διαβάστε την από εδώ: http://thesis.ekt.gr

Ανεμώτια: Ιεροί Ναοί και θαύματα

Ένα βιβλίο που αναφέρεται στην ιστορία του χωριού μας και στις εκκλησίες του, "έπεσε" πρόσφατα στα χέρια μας. Η ιστορία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, της μονής της Παναγιάς - "Μοναστηρέλλι" (Μονή Βουκόλων) και του Αγ. Γεωργίου παρουσιάζεται σε αυτό το βιβλίο. Ο τίτλος του: "Ιεροί Ναοί της Ανεμώτιας και θαύματα", Μυτιλήνη 1994.

Σκεφτήκαμε να μην είμαστε "μονοφαγάδες" και έτσι αποφασίσαμε να το μοιραστούμε μαζί σας. Mπορείτε να το διαβάσετε από εδώ: http://issuu.com/anemotia_lesvou Καλή μας ανάγνωση !

Εάν θέλετε να το κατεβάσετε (είναι σε μορφή .pdf *) δεν έχετε παρά να πατήστε στο σύνδεσμο που ακολουθεί. Anemotia_historyandchurches

*σημ. Για να μπορέσετε να το δείτε πρέπει να έχετε εγκαταστημένη κάποια από τις εκδόσεις του Acrobat Reader τις οποίες μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ

Συλλογή λαογραφικού υλικού εκ του χωρίου Ανεμώτια, της επαρχίας Μηθύμνης, της νήσου Λέσβου

Βρήκαμε και σας παρουσιάσουμε μια άκρως κατατοπιστική εργασία για το χωριό μας, όπως αυτή παρουσιάζεται στην ιστοσελίδα "Πέργαμος" του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Η εργασία αυτή ανήκει στον Δημήτριο Δουκάκαρο του Ευρυβιάδη και παρουσιάστηκε το 1969. (κάντε κλικ στις εικόνες για μεγέθυνση).

Αποτελεί μία άκρως κατατοπιστική συλλογή λαογραφικού υλικού για το χωριό μας. Με τον τίτλο "Συλλογή λαογραφικού υλικού εκ του χωρίου Ανεμώτια, της επαρχίας Μηθύμνης, της νήσου Λέσβου".

Όλη την εργασία, η οποία αποτελείται 100 σελίδες, μπορείτε να την διαβάσετε πατώντας στην url που ακολουθεί:

http://pergamos.lib.uoa.gr/dl/object/uoadl:8412