Η Λέσβος των ετών 1903-1911 στην Αθηναϊκή εφημερίδα «ΣΚΡΙΠ» (Του Αντώνιου Α. Χαλδαίου *)

Η Λέσβος των ετών 1903-1911 στην Αθηναϊκή εφημερίδα «ΣΚΡΙΠ»

Το «ΣΚΡΙΠ» ξεκίνησε στις 22/8/1893 ως εβδομαδιαία σατιρική εφημερίδα με ιδρυτή τον Ευάγγελο Κουσουλάκο και διευθυντή τον Τσιριγώτη. 

« Το πρώτο πρωτοσέλιδο του ΣΚΡΙΠ»

Ο τίτλος της, με σατιρική διάθεση, προήλθε από συντομογραφία της αγγλικής λέξης Subscription (εγγραφή κάθε δανείου εκτεθειμένου σε δημόσια εγγραφή και κάθε τίτλου, που δεν έχει εντελώς αποπληρωθεί). Τα σχετικά χαρτιά οι Άγγλοι ονόμαζαν «Scrip» και ήταν μεταβιβάσιμα, σαν χρεόγραφα. Λόγω της κατάστασης που αντιμετώπισε η χώρα μας το 1893{1}, τα ελληνικά σκριπ έγιναν αντικείμενα διακωμωδήσεως στο θέατρο και στον Τύπο. Τότε ήταν που ξεκίνησε και η σατιρική νέα εφημερίδα «ΣΚΡΙΠ».

Από τις 5/9/1895 γίνεται καθημερινή εφημερίδα, ενώ ο Ευάγγελος Κουσουλάκος παραμένει στη διεύθυνση μέχρι τον Μάρτη του 1903. Ως πολιτική εφημερίδα την συνέχισε ο Γρηγόριος Ευστρατιάδης μέχρι το τέλος της κυκλοφορίας της το 1929. Κατά την περίοδο του πρώτου μεγάλου διχασμού πήρε καθαρά το μέρος του βασιλιά Κωνσταντιίνου.

Για την αποδελτίωση του εντύπου, που πραγματοποιήθηκε το 2005 στην Αθήνα, χρησιμοποιήθηκε η ψηφιακή συλλογή των εφημερίδων της Εθνικής βιβλιοθήκης. Η επιλογή των δημοσιευθέντων ειδήσεων έγινε με βάση την περιγραφή κάποιου γεγονότος που έλαβε χώρα στη Λέσβο. Αντί της κατά λέξη αναδημοσίευσης της είδησης από την εφημερίδα, προτιμήθηκε η περίληψή της στη νεοελληνική γλώσσα. Τέλος η χρονολογική αναφορά γίνεται με βάση το Γρηγοριανό (νέο) ημερολόγιο.

07-02-1903

Έχουμε ένα μικρό αφιέρωμα στην επαναστατική δράση των Ελλήνων του Β.Α. Αιγαίου κατά τη διάρκεια του αγώνα της εθνεγερσίας του 1821. Στο δημοσίευμα αυτό, μαθαίνουμε για το κατόρθωμα του Τσούπα{2}, ο οποίος αφού απόπλευσε από το λιμάνι των Ψαρών με κατεύθυνση τον κόλπο του Αδραμυτίου, συνάντησε μεταξύ της θαλάσσιας περιοχής Λέσβου-Μικρασιατικών παραλίων πέντε τουρκικά πλοία συνολικής δύναμης 600 στρατιωτών που κινούνταν προς τον Ελλήσποντο τα οποία και κυρίευσε.

Ο γύρος της Λέσβου του 1903 σε 12 μέρες από τον Μ.Ι.Μιχηλίδη-Μια ανοιξιάτικη περιήγηση στην "Βασιλίδα της Μεσογείου"

Από τις σελίδες του ημερολογίου-βιβλίου  του Μ.Ι Μιχαηλίδη «Πεζοπορικές εντυπώσεις  -Η Νήσος Μιτυλήνη-» (Μάης-Ιούνιος 1903)

To 1903 o M.I. Mιχαηλίδης, έφτασε στην Μυτιλήνη και κατέγραψε περιγράφοντας  την περιήγησή του –άλλοτε μόνος και άλλοτε με συνοδοιπόρους- την «Βασιλίδα της Μεσογείου», τον «Ελαιώνα της Μεσογείου» όπως αποκάλεσε την Λέσβο.

Εννιά χρόνια νωρίτερα ο  Γ. Αρχοντόπουλος, είχε ακολουθήσει περίπου την ίδια διαδρομή πάνω στο νησί καταγράφοντας την περιήγησή του  στο «ΛΕΣΒΟΣ  Η ΜΥΤΙΛΗΝΗ».

Μέσα από τις αφηγήσεις και των δύο ξεδιπλώνονται στα μάτια μας, όχι μονάχα το φυσικό τοπίο και οι ομορφιές του νησιού μα και σημαντικές πληροφορίες για την οικονομική και την εμπορική ζωή καθώς και την πολιτιστική και κοινωνική  καθημερινότητα  των κατοίκων του.

Ο Αρχοντόπουλος, πιο λεπτομερής, έγραψε  μια συνοπτική ιστορία «πασών των πόλεων, κωμοπόλεων και χωρίων». Παρέθεσε αρχικά, μια ιστορική αναδρομή της γενικής ιστορίας της νήσου Λέσβου με αρκετές αναφορές στην αρχαιότητα. Κατέγραψε γεωφυσικά στοιχεία με αρκετές λεπτομέρειες, με τοπωνύμια και πως αυτά είχαν διαφοροποιηθεί στους αιώνες, καθώς επίσης και μικρές ιστορίες με πολλά στοιχεία του παρελθόντος για ιστορικά μνημεία, εκκλησίες και μοναστήρια.

Έδινε, πολλές και λεπτομερείς πληροφορίες για τις υπάρχουσες γεωργικές παραγωγές συνοδευόμενες από συγκριτικά οικονομικά στοιχεία ανάμεσα στα έτη.

Αναφέρθηκε,  εκτενώς στην πολιτική δομή του νησιού δίνοντας αρκετά στοιχεία για τα διάφορα διαμερίσματα που χωριζόταν και την ισχύουσα δομή της πολιτικής εξουσίας.

Τα λαϊκά έθιμα του Πάσχα (Του Παναγιώτη Μ. Κουτσκουδή)

Μέσα στο δογματικό περιεχόμενο της μείζονος περιόδου του χριστιανικού Πάσχα (από το Τριώδιο μέχρι και την Πεντηκοστή) έχουν ενταχθεί ως λαϊκά έθιμα πολλές προχριστιανικές, παγανιστικές λατρευτικές συνήθειες, που συνδέονται με την αναζωογόνηση της βλάστησης και τους κινδύνους που την απειλούν. Οι σχετικές αρχέγονες τελετουργίες αποτυπώθηκαν στις μυθολογίες όλων των λαών και βασίζονται στην έννοια της «Ανάστασης», ως απόπειρας ερμηνείας των επαναλαμβανόμενων κύκλων της φύσης και της ζωής. Με τις σχετικές τελετουργίες ο άνθρωπος γιόρταζε την αναγέννηση της γης την άνοιξη, υμνούσε το φως του ήλιου και εξέφραζε την ανάγκη καλυτέρευσης της ζωής του. Τα έθιμα αυτά έχουν χαρακτήρα αφενός γονιμικό (προσπαθούν με μαγικό τρόπο να ενισχύσουν τη γονιμότητα της γης και να εξασφαλίσουν την καλή σοδειά) και αφετέρου αποτρεπτικό (προσπαθούν με μαγικό τρόπο να διώξουν τους κινδύνους που απειλούν τη βλάστηση αυτή την εποχή).

Ας ρίξουμε μια ματιά σε κάποια απ’ αυτά τα λαϊκά έθιμα, που ενσωματώθηκαν στη μείζονα περίοδο του χριστιανικού Πάσχα.

Η ζωή στη Λέσβο λίγα χρόνια μετά την οθωμανική κατάκτηση

Όπως, ίσως, θα θυμούνται οι συστηματικοί αναγνώστες αυτής της στήλης, είχαμε γράψει πριν από αρκετό καιρό, σε ένα από τα πρώτα σημειώματά μας, ότι λίγο μετά την οθωμανική κατάκτηση του νησιού (1462) και βέβαια μετά τις πρώτες δύσκολες στιγμές της ανατροπής μιας παλαιότερης κατάκτησης (Γατελούζοι), έχουμε, έστω και λίγες, μαρτυρίες που μας δείχνουν ότι η ζωή άρχισε και πάλι να βρίσκει τους ρυθμούς και την όποια κανονικότητά της.

 

Αυτό, βέβαια, ίσως παραξενεύει κάποιους ή και πολλούς αναγνώστες, επειδή η περίοδος της Τουρκοκρατίας, σύμφωνα με τα διδάγματα της ιστορίας που μαθαίναμε πριν από λίγα χρόνια στα σχολεία μας, και τα κηρύγματα, ακόμα και τώρα, μιας άλλου τύπου ιστορίας... (πολύ τολμηρό να την πει κανείς ιστορία), έχει στενά συνδεθεί με μιαν αντίληψη ακινησίας, πλήρους σκοταδισμού, καταστροφών, συνεχών κατατρεγμών κ.τ.λ..

Αν όμως έτσι ήταν τα πράγματα και οι αιώνες κυλούσαν στην αμάθεια και το σκότος, στην πείνα και στην καταστροφή, τότε δεν μπορούμε να εξηγήσουμε την ανέλιξη και την πρόοδο του 18ου λ.χ. αιώνα, τα σχολεία, το εμπόριο, και εν τέλει την Επανάσταση του 1821.

 

Η ντοπιολαλιά του χωριού μου, της Ανεμώτιας Λέσβου, όπως τη βίωσα μικρός αλλά και μεγάλος

Ή αλλιώς...  Ανεμωτίσια άνευ διδασκάλου !
 

 

Μια πολύ αξιόλογη  καταγραφή της ντοπιολαλιάς του χωριού μας από τους συγχωριανούς μας Παναγιώτη Γ. Παπαδέλλη, σε συνεργασία με τον Γιώργο Π. Παπαδέλλη την οποία "αντιγράφουμε" από το blog του και σας την παραθέτουμε.

_______________________________
 

Με την παρούσα εργασία μου επιχειρώ να συμβάλω στη διατήρηση της γλωσσικής μας κληρονομιάς. Τις λέξεις και εκφράσεις που θα βρει ο αναγνώστης τις κατέγραφα όταν μου έρχονταν ξαφνικά στο μυαλό. Πολλές από αυτές έρχονταν στη θύμισή μου κατά τη διάρκεια των νυκτερινών μου αϋπνιών ή συζητώντας με συγχωριανούς μου και περνώντας όσα άκουγα στο κινητό μου τηλέφωνο.

Οι φίλοι μου με παρεξηγούσαν που ασχολιόμουν με το κινητό μου τηλέφωνο στην παρέα, σαν να έστελνα μηνύματα χωρίς ποτέ να τους δίνω εξηγήσεις. Πιστεύω ότι υπάρχουν και άλλες λέξεις και εκφράσεις που προέρχονται μόνο από την Ανεμώτια ή τη Βορειοδυτική Λέσβο, που θα χαιρόμουν να τις δέχομαι και να συμπληρώνεται το λεξιλόγιο αυτό.

Τα παλιά επαγγέλματα της Λέσβου

Αφιέρωμα της Εφημερίδας των Συντακτών για τα παλιά επαγγέλματα της Λέσβου.

Ένα ταξίδι με τους εργάτες του χθες. Ένα ταξίδι στα παραδοσιακά επαγγέλματα στη Λέσβο. Σ’ έναν κόσμο που χάνεται, που αγωνίζεται να συνεχίσει να δίνει το «παρών», έστω και με διαφορετικό τρόπο, ή σε διαφοροποιημένο πλαίσιο. Ενα ταξίδι στο μεταίχμιο. Λίγο στο πριν, λίγο στο μετά. Πριν από την εκβιομηχάνιση, πριν από τη μαζική παραγωγή, πριν από την ομοιομορφία. Ένα καλαίσθητο έντυπο, με τη διεισδυτική φωτογραφική ματιά του Περικλή Μεράκου και την ευαίσθητη πένα της Δέσποινας Παπαδήμα. Πίσω από την έκδοση και την πρωτοβουλία βρίσκεται η Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης Λέσβου, η οποία, αν της τηλεφωνήσετε (22510 29400) μπορεί να σας στείλει δωρεάν την έκδοση.

 

Λέσβος. Οικονομική και κοινωνική ιστορία (1840-1912)

Ευριδίκη Σιφναίου, Λέσβος. Οικονομική και κοινωνική ιστορία (1840-1912). Τροχαλία, 1996.

 

Πρόκειται για το πρώτο μεγάλο, σύνθετο έργο Ιστορίας του τόπου μας βασισμένο σε πλήθος αδημοσίευτων πρωτογενών πηγών, που φωτίζουν άγνωστες πτυχές της τοπικής ιστορίας της Λέσβου τα τελευταία 72 χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας (1840 - 1912).

Θέματα όπως η ιδιοκτησία γης, μέσων παραγωγής, κεφαλαίου, οι ασχολίες των ανθρώπων, το εργατικό δυναμικό και η ανάδυση του εργατικού κινήματος, οι συντεχνίες, οι αποδόσεις των επιχειρήσεων, οι φόροι, οι τιμές του λαδιού, οι αντιστοιχίες αμοιβών - αγοραστικής δύναμης, αλλά και κοινωνικοί θεσμοί, όπως η προίκα, ο αρραβώνας, ο γάμος, το διαζύγιο, η υιοθεσία, η καθημερινή ζωη και η ψυχαγωγία του αστού και του υπηρέτη, η διακίνηση των ιδεών και ο αστικός μετασχηματισμό της Μυτιληναϊκής κοινωνίας και ακόμα θέματα όπως η Δημοκρατία και η μετανάστευση, το χρηματοδοτικό σύστημα και η τοκογλυφία, ο Τύπος και οι εκδόσεις, η εμπορική ανάπτυξη και η πορεία προς την εκβιομηχάνιση, η λεσβιακή διασπορά παρουσιάζονται για πρώτη φορά τόσο τεκμηριωμένα με πίνακες αριθμητικούς, ποσοτικά και στατιστικά δεδομένα, πίνακες ονομάτων κλπ.

 

Εκδόσεις: Τροχαλία Δήμος Μυτιλήνης

 

Μπορείτε να κατεβάσετε το βιβλίο από εδώ:

helios-eie.ekt.gr/INR_Sifnaiou_96_01.pdf

http://helios-eie.ekt.gr

 

 

Η προίκα στη Λέσβο

Του Παναγιώτη Δ. Μιχαηλάρη *

 

Το ζήτημα της προίκας, της προικοδοσίας δηλαδή των παιδιών που ξεκινούν την έγγαμη περιπέτειά τους, με ορισμένα περιουσιακά στοιχεία - κινητά ή ακίνητα - που τους παρέχουν οι γονείς τους, αποτέλεσε και αποτελεί κεντρικό σημείο της κοινωνικής ζωής με συνεχή ροή στο χρόνο, που φυσικά φθάνει ως τις μέρες μας. Η σημασία αυτής της συμπεριφοράς αναδεικνύεται από το γεγονός ότι απέκτησε σιγά - σιγά και τη μορφή θεσμοθετημένης και νομικά κατοχυρωμένης ενέργειας και εντάχθηκε στο Οικογενειακό Δίκαιο κάθε χώρας με την ανάλογη βιβλιογραφική κάλυψη.

 

ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ: Η Λέσβος και ο πολιτισμός της πέτρας (1850-1950). Η περίπτωση του Σκαλοχωρίου και της Ανεμότιας

Του ΧΡΗΣΤΟΥ Ν. ΧΑΤΖΗΛΙΑ

Αντικείμενο αυτής της διατριβής είναι η μελέτη της τοπικής αρχιτεκτονικής της Λέσβου και των ανθρώπων των απασχολούμενων σε αυτόν τον κύκλο, από τα μέσα του 19ου, εποχή έναρξης των μεταρρυθμίσεων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ως τα μέσα του 20ού αιώνα, απαρχή των κοινωνικών μετασχηματισμών της μεταπολεμικής περιόδου στην Ελλάδα.

Πιο συγκεκριμένα, στόχος της μελέτης είναι η διερεύνηση των παραγόντων εκείνων, που διαμόρφωσαν την αρχιτεκτονική ταυτότητα με βάση τη λιθοδομή, την οικιστική φυσιογνωμία και τα δίκτυα των δομημένων χώρων του νησιού. Ιδιαίτερα εστιάζει στην επίδραση, που άσκησε η οικονομική ακμή και η αύξηση του πληθυσμού της χριστιανικής κοινότητας της Λέσβου, σε συνδυασμό με τις φυσικές καταστροφές κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, στην ενίσχυση των λιθοκατασκευών και την ισχυροποίηση των συντεχνιών των πετράδων, με ιδιαίτερη έμφαση στη μελέτη των κομβικών τεχνιτών, των δικτύων των «ανθρώπων της πέτρας» και των κτισμάτων δύο χωριών, του Σκαλοχωρίου και της Ανεμότιας, ως αντιπροσωπευτικών όλου του νησιού κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο (1850-1912) και τη μετέπειτα συμπόρευση με το ελληνικό κράτος (1913-1950).

Προβάλλεται έτσι η ανάδειξη των λιθόχτιστων κατασκευών, ο πολιτισμός της πέτρας, ως μνημείων πολιτισμικής κληρονομιάς.

Διαβάστε την από εδώ: http://thesis.ekt.gr

Χ΄ στος Ανιμουτίσιους και το πανηγύρι του χωριού

Χ'στος Ανιμουτίσιους τσι Παναγιά Αγιασώτ'σα

Έτσι συνήθιζαν να λένε οι παλιοί και απ' αυτές τις λίγες λέξεις καταλαβαίνει κανείς τι σημαίνει για τους χωριανούς ο Θαυματουργός ναός της "Μεταμόρφωσης του Σωτήρος" ο οποίος κτίστηκε το 1885 και ανακαινίστηκε το 1926.
Είναι τρίκλιτη βασιλική εξ ολοκλήρου από ντόπια ασημόγκριζη πέτρα με το μοναδικό και θαυμαστό πέτρινο τέμπλο και καμπαναριό, έργα των ξακουστών λιθοξόων του χωριού.

Στις 6 Αυγούστου εορτάζεται στον ιερό ναό με μεγαλοπρέπεια η Μεταμόρφωση του Σωτήρος με μεγάλη προσέλευση προσκυνητών και από τα γύρω χωριά. Την παραμονή τελείται Μέγας Εσπερινός με περιφορά της Θαυματουργής Εικόνας και της Κάρας του Αγίου Ιγνατίου η οποία τίθεται σε προσκύνημα από τις 29 Ιουλίου ημέρα του "Θαύματος του Χριστού". Ο εορτασμός διαρκεί τρείς ημέρες από τις 5 μέχρι τις 7 Αυγούστου και τα βράδια γίνεται μεγάλο γλέντι με μουσική χορό, ούζο ήκρασί και νόστιμους μεζέδες.
Στη μουσική χορεύουν ομαδικά οικογένειες ή φιλικές παρέες με παραγγελιές ρίχνοντας τη γνωστή χαρτούρα.
Ο Αΐβαλιώτικος, τα Ξύλα, ο Γκιόρογλου είναι κάποιες από τις μελωδίες που τις ακούμε χρόνια και έχουν φωλιάσει πια μέσα στη ψυχή μας την έχουν γλυκάνει καιμας ακολουθούν παντού. Μια νότα ν' ακούσουμε και το χέρι πηγαίνει μόνο του για να χορέψουμε το συρτό, τον καρσιλαμά, τον απτάλικο και το ζεΐμπέκικο, χοροί με τους οποίους μεγαλώσαμε μαθαίνοντάς τους παλιούς. Μεγάλο σχολείο τα πανηγύρια.
Η παραμονή, ένα έθιμο απ' τα παλιά, είναι αφιερωμένη στους επισκέπτες για να χορέψουν και να διασκεδάσουν και οι υπόλοιπες μέρες για τους ντόπιους. Τις μέρες αυτές δεν λείπουν και οι μικροπωλητές με τα πανηγυριώτικα, οι χαλ-βατζήδες, οι λουκουματζήδες, η χαρά των παιδιών.

Τα πανηγύρια βέβαια σήμερα, λόγω της λεγόμενης προόδου και της τεχνολογίας, δεν έχουν πια την παλιά τους αίγλη, έχουν κατα κάποιο τρόπο αλλοτριωθεί, όμως εμείςοφείλουμε να κρατάμε ζωντανές τις μνήμες για να διατηρήσουμε τις παραδόσεις και τα έθιμα, τη βαριά μας κλήρονομια, μεταλαμπαδεύοντάς τα στους πιο νέους.

Συλλογή λαογραφικού υλικού εκ του χωρίου Ανεμώτια, της επαρχίας Μηθύμνης, της νήσου Λέσβου

Βρήκαμε και σας παρουσιάσουμε μια άκρως κατατοπιστική εργασία για το χωριό μας, όπως αυτή παρουσιάζεται στην ιστοσελίδα "Πέργαμος" του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Η εργασία αυτή ανήκει στον Δημήτριο Δουκάκαρο του Ευρυβιάδη και παρουσιάστηκε το 1969. (κάντε κλικ στις εικόνες για μεγέθυνση).

Αποτελεί μία άκρως κατατοπιστική συλλογή λαογραφικού υλικού για το χωριό μας. Με τον τίτλο "Συλλογή λαογραφικού υλικού εκ του χωρίου Ανεμώτια, της επαρχίας Μηθύμνης, της νήσου Λέσβου".

Όλη την εργασία, η οποία αποτελείται 100 σελίδες, μπορείτε να την διαβάσετε πατώντας στην url που ακολουθεί:

http://pergamos.lib.uoa.gr/dl/object/uoadl:8412